Хятадыг өрсөлдөгчөө гэж үзэж байгаа бол эхлээд судал, суралц!

Түүхэн баримтуудаас харахад монголчууд бид хэзээд Хятадын хамгийн хүчтэй өрсөлдөгч байсаар ирсэн. Магадгүй тэр их түүхэн сөргөлдөөн, зөрчилдөөний үр дүнд монголчууд бидний цусанд тэднийг дайсан гэж харах үзэл нэвт шингэсэн ч байж болох юм. Эсвэл Оросын тархи угаалтын үр дүн ч гэмээр юм уу. Харин миний хувьд монголчууд бид цээжээ дэлдэн эрт цагийн түүхээ ярихын зэрэгцээ хятадуудыг дайсагнасан нүдээр харж, элдэв үгээр хэлэхийг л мэдэх юм. Бидний өвөг дээдэс 1279 онд эдүгээ Хятад улс гэгдэх болсон хятад угсааны хаант улсуудыг нэгтгэн Юань улс байгуулсан билээ. Ийнхүү 1368 оныг хүртэл байгуулсан Юань улсаа захирч, хан үндэстэнг өмнөө сөгдүүлж байсан нь гарцаагүй үнэн бөгөөд үүнтэй маргах хүн олдохгүй буй заа.

Харин тэдгээр дайчин монголчуудын үндэс угсаа, үр хойч болсон бид агуу түүхийг нь үргэлжлүүлэн гүйцэтгэж чадаж байгаа нь юу л бол. Их эрдэмтэн Бямбын Ринчен гуай нэгэнтээ цагаан хэрэм дээр гараад "Цагаан хэрмийг барьсан ард түмэн агуу яа, түүнийг бариулсан ард түмэн бүр ч агуу яа" хэмээн дуу алдсан байдаг. Тэгвэл тэр агуу ард түмэн түүх болон хоцорч тэдний залгамж болсон бид нэгэнт сулран доройтож эхэлжээ.

Харин Хятадын эдийн засаг асар хурдацтай өсч буй энэ үед “Хятад мөрөөдөл” гэх шинэ нэр томьёо бий болов. “Америк мөрөөдөл”- ийн Хятад хувилбарыг эх орондоо нутагшуулах хүсэл тус улсын иргэдэд ч тэр, удирдлагуудад нь ч тэр байна. Ши Жинпин хятад мөрөөдлийг "Улс орноо тэнхрүүлэх, ард иргэдийн амьжиргааг сайжруулах, хөгжил дэвшил, илүү дээр нийгмийг бий болгох болон цэрэг армиа хүчирхэгжүүлэх" гэж тодорхойлсон юм. Мөн тэрээр улсынхаа залуу үеийнхэнд хандан "Мөрөөд, мөрөөдлөө биелүүлэхийн төлөө хичээнгүйлэн ажилцгаа мөн улс орноо дахин сэргээхэд өөрсдийн хувь нэмрийг оруулцгаа" гэж хэлсэн байна. Тэгвэл энэхүү "Хятад мөрөөдөл" биелэх суурь аль хэдийнэ тавигдаж эхэлсэн ажээ. Хятад улс өнгөрсөн ХХ зууны 1990-ээд оноос дэлхийн хамгийн хурдацтай өсөж буй эдийн засагтай орнуудын нэг болсон бөгөөд эдийн засагчид энэхүү өсөлтийг нь "Агуу үсрэлт" хэмээн нэрлэж байсан юм. 1994 онд Дундад улсын бодит дотоодын нийт бүтээгдэхүүн нь 542,5 тэрбум америк доллар байсан бол 2005 онд 2,61 их наяд америк долларт хүрснээр арван нэгхэн жилийн дотор дэлхийн дөрөвдөх том эдийн засагтай улс болсон билээ. Харин өмнө нь Америкийн Нэгдсэн Улс, Япон, Герман зэрэг улсууд л гишгэж байлаа. 2007 онд Германыг, 2010 онд Японыг ардаа орхисноор дэлхийн хоёр дахь том эдийн засагтай орон болж чадсан билээ.

Харин манай Монгол Улсын хувьд 2013 оны байдлаар энэхүү жагсаалтын 121 дүгээрт жагсаж байгаа юм. Зөвхөн эдийн засгийн хувьд ч бус цэрэг арми зэрэг бусад бүхий л талаараа биднээс хэд дахин илүү хөгжилтэй Дундад улсын хувьд бид аль хэдийн  өрсөлдөгч нь байхаа больжээ. Цэрэг армийн хүчээр асуудлыг шийдвэрлэдэг байсан XIII зууны үе ард хоцорч, хүчирхэг гүрнүүд соёл болон эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, элдэв туслалцаа, хөрөнгө оруулалт зэргээр  жижиг улс орнуудад нөлөөлж үнэт зүйлсийг өөрчлөх гэж оролдох болсон байна. Энэ нь хоёр их гүрний хооронд хавчуулагдсан манай улсын хувьд нэн тэргүүнд болгоомжлох зүйлийн нэг болоод байгаа юм.

Нэг үе өнгөрсөн зууны сүүлч үе 90-ээд оноос эхлэн Монгол Улсад хөгшин залуу гэлтгүй хүн бүр англи хэл сурахыг эрхэмлэх нь түгээмэл байсан бол одоо хятад хэл сурахыг илүүтэйгээр эрмэлзэх болжээ. Магадгүй үүнд Хятад олон улсын харилцааны томоохон тоглогч, хөрөнгө оруулагч болсон нь нөлөөлсөн байх. Гэсэн хэдий ч хэлээр дамжин тухайн орны зан заншил, соёл нь орж ирдэг гэдгийг мартах ёсгүй. Хятад улс зөөлөн хүчний нөлөөгөө тэлэхээр нилээд ажлыг явуулж эхлээд байгаа юм.

Үүний нэг жишээ нь 2008 онд Монголд Күнзийн Институт албан ёсоор нээлтээ хийсэн бөгөөд энэхүү институтын гол үйл ажиллагаа нь хятад хэл заах, хятад хэлний багш бэлтгэх, хятадын соёлын талаар мэдээлэл зөвлөгөө өгөх, хэл соёлын солилцоо явуулахад чиглэдэг ажээ. Дэлхий даяар 480 гаран Күнзийн Институт үйл ажиллагаа явуулж байгаа юм. Эдгээр Институтуудын хүчин чармайлтын үр дүнд хятад хэл суралцагсдын тоо эрс өсч байгаа билээ.

Мөн жил бүр 400 монгол оюутан Хятадын засгийн газрын тэтгэлэгээр өмнөд хөрш рүү явж суралцаж байна. Нэг талаас өндөр хөгжилтэй оронд боловсрол эзэмшиж улс орныхоо хөгжил дэвшилд хувь нэмэр оруулах сайн талтай. Нөгөө талаас нь харвал арван жилээ дөнгөж төгссөн эдгээр залууст маань гадны соёлоос өөрийгөө хамгаалах дархлаа тогтсон байгаа эсэх нь эргэлзээтэй байгаа юм.

Монголчууд бидний хамгийн их харилцдаг улс бол яах аргагүй Хятад улс билээ. Гэсэн хэдий ч бидний толгойд Хятад хүн гэхээр шаахай өмссөн, орсгой шүдтэй, өмхий үнэртэй, дэрсэн малгайтайгаар буусаар л мөнхүү тэднийг үзэн ядсаар байна.

Гэтэл Хятад улс өнөөдөр дэлхийд их гүрний зиндаа ярьж, дэлхийн бодлого тодорхойлох чухал тоглогч болчихоод байгаа юм. Үнэхээр тэднийг дайсан мэтээр үзэж байгаа бол дайсны ялахын тулд дайснаа судал гэсэн үг байдгийг санахтун. Мөн дээр нь бидний мөнхийн хөрш. Энэ хоёр айл хэзээ ч бууриа сэлгээд нэгнээсээ зугтан одож чадахгүй билээ.